Anatomia podwyżek w PRGOK. Jastrowie na czele wzrostu stawek za śmieci

Czy w gminie Jastrowie dużo się płaci za śmieci? Jak wyglądamy na tle innych gmin w związku? Czy sprawiedliwie obdziela się podwyżki opłata za odpady komunalne? Czy obecność Jastrowia w PRGOK, to brak innego wyjścia, czy może brak odwagi do samodzielnego zarządzania odpadami?.

Największym zaskoczeniem jest sytuacja w Sektorze IV, obejmującym gminy Jastrowie oraz Krajenkę, gdzie odnotowano skokowy wzrost stawki jednostkowej.

Jastrowie z najdynamiczniejszą podwyżką w 2026 roku

Rada PRGOK ustaliła zróżnicowane stawki za odbiór i zagospodarowanie odpadów, dzieląc obszar związku na pięć głównych sektorów. Ostatnia zmiana była w kwietniu 2026 roku. Wkrótce możemy spodziewać się kolejnych, bo przecież wzrost cen za transport, czy wzrost kosztów energii są pewne.

Sektor I (Wieleń, Krzyż Wlkp., Drawsko): 48,00 zł od osoby (dotychczas 41,00 zł – wzrost o 17,1%)

Sektor II (Czarnków, Ujście): 45,00 zł od osoby (dotychczas 39,00 zł – wzrost o 15,4%)

Sektor III (Kaczory, Miasteczko Krajeńskie, Białośliwie, Wysoka): 43,00 zł od osoby (dotychczas 37,00 zł – wzrost o 16,2%)

Sektor IV (Jastrowie, Krajenka): 43,00 zł od osoby (dotychczas 35,00 zł – wzrost o 22,9%)

Sektor V (miasto Piła): 39,00 zł od osoby (dotychczas 33,00 zł – wzrost o 18,2%)

Mimo że kwotowo najwyższą opłatę ponoszą mieszkańcy Sektora I (48 zł), to Jastrowie i Krajenka odnotowały najwyższy, ponad 22-procentowy skok ceny w skali pojedynczego sprawozdania finansowego (+8,00 zł/osobę). Dla porównania, w pozostałych sektorach podwyżki wyniosły od 6,00 zł do 7,00 zł.

W ten sposób Jastrowie straciło dotychczasową pozycję terytorium o stosunkowo niskich kosztach opłat odpadowych. Jeszcze w 2022 roku stawka w Jastrowiu wynosząca 33 zł była jedną z najniższych w całym związku. Obecnie wyrównała poziom z wyżej wycenianymi dotychczas gminami z Sektora III (43 zł).

Długofalowa perspektywa: Podwyżki śmieciowe na tle inflacji

Aby właściwie ocenić zjawisko rosnących rachunków za śmieci, należy zestawić zmiany stawek z ogólnymi wskaźnikami makroekonomicznymi – przede wszystkim z inflacją rejestrowaną przez Główny Urząd Statystyczny (CPI).

W okresie od kwietnia 2019 r. do 2026 r. skumulowana inflacja w Polsce przekroczyła 45%. W tym samym czasie wskaźnik średnich opłat odpadowych w regionie PRGOK wzrósł o ponad 300% (z bazowych stawek na poziomie 10 zł od osoby przy selektywnej zbiórce do przedziału 39–48 zł).

Z czego wynika ta rozbieżność?

Wskaźnik inflacji konsumenckiej opiera się na średnim koszyku dóbr i usług, podczas gdy branża zagospodarowania odpadów komunalnych dotknięta została w ostatnich latach tak zwaną „hiperinflacją kosztów branżowych”. Na drastyczny wzrost stawek złożyły się m.in.:

Skokowy wzrost cen energii i paliw.  Kluczowych dla logistyki (transport odpadów floty ciężarowej) oraz przetwarzania w instalacjach mechaniczo-biologicznych (RIPOK/MBP). Obecnie możemy spodziewać się kolejnego skoku cen, więc bądźmy już przygotowani, że za podwyżki ostatecznie zapłaci konsument.

Dynamiczny wzrost płacy minimalnej. Usługi odpadowe to sektor charakteryzujący się wysoką pracochłonnością (obsługa wywozu, sortownie, PSZOK).Związek PRGOK jest skostniałą instytucją i trudno posądzić o pomysły automatyzujące pracę, tym bardziej, że de facto Związek jest pośrednikiem w prowadzeniu przetargów i zadań związanych z gospodarką odpadów. 

Koszty unijnych i krajowych wymogów prawnych.  Konieczność osiągania coraz wyższych rocznych poziomów recyklingu oraz wzrost opłaty marszałkowskiej za składowanie odpadów (tzw. opłata środowiskowa). Najzabawniejsze w tej opłacie jest to, że zależna jest od Wojewody, a nie od Marszałka i cała ta kwota idzie do budżetu państwowego. Taka forma dodatkowego opodatkowania mieszkańców.

Z czego tak naprawdę składa się opłata za śmieci?

Wiele osób utożsamia opłatę śmieciową wyłącznie z pojawieniem się śmieciarki przed posesją. Z punktu widzenia gospodarki odpadowej opłata ponoszona przez mieszkańca stanowi tzw. system zbilansowany (samofinansujący się). Zgodnie z ustawą o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, każda złotówka z opłaty przeznaczana jest na:

Odbiór i transport odpadów: - Koszt paliwa, amortyzacji specjalistycznych pojazdów oraz pracy kadry pracowniczej.

Przetwarzanie i unieszkodliwianie (Odzysk i Recykling) -  Oplata wnoszona do instalacji przetwarzania za każdy tonotyp odpadu zmieszanego i segregowanego.

Utrzymanie i obsługa PSZOK - Koszt funkcjonowania Punktów Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych, gdzie mieszkańcy mogą nieodpłatnie oddawać m.in. gabaryty, gruz czy elektrośmieci.

Obsługa administracyjno-systemowa: - Koszty windykacji, wystawiania decyzji, obsługi deklaracji mieszkańców oraz systemów informatycznych.

Edukacja ekologiczna i pojemnik -  Prowadzenie kampanii informacyjnych, produkcja materiałów edukacyjnych oraz (w wybranych modelach) zaopatrzenie w worki i pojemniki. Choć ta edukacja w naszej gminie nie jest nachalna, a wręcz mało widoczna, to część pieniędzy właśnie idzie na to.

Różnice w stawkach pomiędzy poszczególnymi sektorami PRGOK wynikają wprost z rozstrzygnięć przetargowych na obsługę danego terenu (przetargów najczęściej pod kontrolą, o czym było już wiele artykułów)  na koszty firmy wywozowej rzutuje gęstość zaludnienia, odległości transportowe do instalacji końcowej oraz specyfika zabudowy (w zabudowie wielorodzinnej koszt odbioru w przeliczeniu na osobę jest statystycznie niższy niż w rozproszonej zabudowie jednorodzinnej).

Dlaczego ludzie nie korzystają z samodzielnego kompostowania?  Co z ekologią?

Kluczowym elementem optymalizacji całego systemu gospodarki odpadami są bioodpady (odpady kuchenne i zielone). W ogólnej masie śmieci komunalnych stanowią one od 30% do nawet 35% całej wagi. Co więcej, ze względu na wysoką zawartość wody i podatność na procesy gnilne, są to jedne z najbardziej problematycznych i najdroższych w wywozie oraz zagospodarowaniu odpadów. Koszt przyjęcia jednej tony bioodpadów na bramie kompostowni wynosi od 250 zł do nawet 450 zł, nie licząc wyśrubowanych kosztów częstego transportu ciężkimi śmieciarkami.

Teoretycznie, gdyby mieszkaniec Jastrowia zdecydował się na przetwarzanie bioodpadów we własnym zakresie (kompostownik w przdirtowym ogródku), zdejmuje z systemu od 30% do 35% ciężaru swoich śmieci. Matematycznie powinno się to przekładać na realne obniżenie indywidualnych kosztów odbioru odpadów o co najmniej 10 do 15 złotych miesięcznie na osobę.

Dlaczego zatem ulga za kompostowanie jest tak mało popularna i nie zachęca mieszkańców do zakładania przydomowych kompostowników?

Odpowiedź leży w sposobie zarządzania i wyliczania stawek przez osoby odpowiedzialne za system. Od kilkunastu lat, mimo gigantycznych podwyżek opłaty podstawowej (z 10 zł do 43 zł w Jastrowiu), kwota bonifikaty za kompostowanie stoi w miejscu i wynosi symboliczne 50 groszy od osoby miesięcznie.

Niedostrzeganie tego kosztów przez zarządy PRGOK pokazuje infantylność wyliczeń i brak pomysłów na szukanie oszczędności. Można by użyć mało wytrawnych słów, opisując tę sytuację, czy też osoby stojące za tymi decyzjami, lecz nie wypada. 

Przeliczając to na liczby: przy stawce 43 zł ulga na poziomie 0,50 zł stanowi zaledwie 1,16% wartości rachunku. Zamiast stworzyć realny mechanizm ekonomiczny, który zmotywowałby mieszkańców do zatrzymania 1/3 masy śmieci na własnych posesjach – co drastycznie obniżyłoby koszty transportu i opłat bramowych dla całego PRGOK – zarządcy systemu oferują symboliczną jałmużnę. Brakuje tu jakiejkolwiek logiki ekonomicznej oraz podstawowych rachunków ciągnących koszty. Dopóki zniżka za kompostowanie nie zostanie powiązana z realnym udziałem bioodpadów w strukturze kosztów, mieszkańcy nie będą mieli żadnego bodźca do pomocy w odciążaniu systemu.

Dobrze, aby mieszkańcy wiedzieli co stoi za opłatami za śmieci i z pewnością niemal 100% mogą przygotowywać się na podwyżki, bo w PRGOK ważne jest Staus Quo, a nie szukanie kosztów. 

Piotr Kurzyna